Depresja młodzieńcza |
Okresowi dorastania mogą towarzyszyć specyficzne zaburzenia emocjonalne i behawioralne. Jednym z najpoważniejszych i najczęstszych (występuje u 27% do 55% nastolatków w zależności od środowiska życia i fazy okresu dojrzewania) jest depresja młodzieńcza.
Depresja młodzieńcza jest związana z charakterystycznymi dla okresu pokwitania zmianami fizjologicznymi, rozwojem poznawczym, podejmowaniem nowych ról społecznych i przemianie relacji rodzinnych. Przejawami tego rodzaju depresji są: lęk towarzyszący zaburzeniom nastroju, dolegliwości cielesne, skupienie na funkcjonowaniu organizmu, autoagresja, obniżenie nastroju, rozdrażnienie, uczucie zmęczenia, brak zainteresowania, niezdolność przeżywania przyjemności (anhedonia) oraz niewydolność organizmu objawiająca się zaburzeniami snu i zaniedbaniem nauki. Wystąpienie depresji młodzieńczej nie ma związku z ewentualnym wystąpieniem stanów depresyjnych w przyszłości. Kliniczna postać depresji jest u młodzieży diagnozowana stosunkowo rzadko, zaburzenia depresyjne przyjmują natomiast u nastolatków formę jednego z dwóch syndromów: nastroju depresyjnego lub zespołu objawów depresyjnych. Współcześnie uważa się, że zaburzenia te nie odbiegają od normy rozwojowej, jeśli pojawiają się w okresie dojrzewania.
Objawy mogą być różne
Objawy depresji mogą być różne. Im wcześniej je zauważymy, tym większa szansa na skuteczne leczenie. Warto przede wszystkim rozmawiać z dzieckiem, obserwować je i nie pozwolić na samodzielne borykanie się z poważnymi trudnościami. Najważniejsze, to być przy nim tak, żeby dziecko zawsze miało świadomość iż nie jest samo.
Depresyjny tan charakteryzuje poczucia bycia nieszczęśliwym, które trwa przez krótszy bądź dłuższy okres czasu. Nastrój taki jest najczęściej spowodowany utrata miłości lub przyjaźni, albo niepowodzeniem w dążeniu do osiągnięcia ważnego celu. Niektórzy badacze podają, że depresyjny nastrój pojawia się u około 25% dorastających dziewcząt; ulegają one smutkowi znacznie częściej niż chłopcy. Jest tak między innymi dlatego, ponieważ dziewczętom trudniej pogodzić się z uczuciową porażką, są one skłonne do jej rozpatrywania, pogrążania się w rozpaczy. Niektóre dziewczyny zyskują nawet pewien dystans w stosunku do przezywanego smutku, np. „lubię swój smutek”. Dlaczego? „Bo to jest MÓJ smutek”. Tak to młodzieńczy egocentryzm miesza się z depresyjnym nastrojem.
Natomiast zespół depresyjnych objawów obejmuje zachowania wyznaczone zarówno smutkiem, jak i lękiem. Młody człowiek czuje się osamotniony, niekochany, bezwartościowy, ma nieuzasadnione poczucie winy, wciąż się czymś martwi, jest skłonny do płaczu. „Jestem zerem”. „Nic ze mnie nie będzie”. „To wszystko przeze mnie”- to szczególnie częste wypowiedzi młodych ludzi, u których występuje zespół depresyjnych objawów. Także ta postać młodzieńczej depresji jest częstsza u dziewcząt, z tym, że pojawia się znacznie rzadziej niż sam tylko obniżony nastrój.
Poszukując odpowiedzi na pytanie, dlaczego takie lub inne objawy depresji występują częściej u osób płci żeńskiej, uczeni wyrażają przekonanie, że charakterystyczne dla dziewcząt (i kobiet) „przeżuwanie” myśli jest jednym z powodów; innym jest często występujące niezadowolenie ze swojej urody. Szczególnie u dojrzewających dziewcząt częste jest rozczarowanie widocznymi zmianami cielesnymi, które zazwyczaj odbiegają od wzoru lansowanego przez modelki. Chłopcy na ogół z większą łatwością pokonują uczuciowe niepowodzenia, ich nastroje nie tak długo zalegają, a ze zmian w swoim wyglądzie fizycznym są z reguły zadowoleni.
Depresja objawia się na początku długotrwałym obniżeniem nastroju. Dziecko, które cierpi na depresję przestaje interesować się światem zewnętrznym, nic go nie cieszy, jest apatyczne i smutne. To, co do tej pory sprawiało młodemu człowiekowi radość, nagle przestaje się liczyć. Nie chce chodzić do szkoły, jest mu ciągle „wszystko jedno”. Często jest również przerażony i ciągle się czegoś boi. Szkoły, kolegów, własnego cienia… Depresja objawia się także poprzez problemy ze snem, jedzeniem, kłopotami żołądkowymi, nasilającymi się bólami głowy. Spokojne i zrównoważone dotąd dziecko może nagle stać się agresywne i nieprzyjemne. Nie chce spotykać się ze znajomymi, przestaje się uczyć, nie próbuje w żaden sposób walczyć z tym stanem. Niektóre nastolatki kierują agresję na siebie – tną się ostrymi narzędziami po rękach, nogach, próbują sprawić sobie ból.
Dziecko z objawami depresji wymaga szczególnej opieki. Wymaga cierpliwości, troski i wyrozumiałości ze strony swoich rodzicó i opiekunów. Nie należy takiemu dziecku powtarzać, że „inni mają gorzej”, krzyczeć, że jest leniwe, czy nieposłuszne. Nie można dodatkowo wzbudzać w nim poczucia winy. Nie znaczy to jednak, że można mu na wszystko pozwalać i tolerować jego wybuchy agresji i złości. Poważna i szczera rozmowa na pewno wiele zmieni w kontaktach z dzieckiem. Warto mu także powiedzieć o swoich uczuciach, jak ciężko jest komuś, kogo ukochana i bliska osoba tak cierpi, jednak nie wolno o nic oskarżać. Trzeba go wysłuchać, spróbować zrozumieć i dać poczucie bliskości. Nie należy minimalizować problemu, wyśmiewać się z błahych powodów złego stanu psychicznego dziecka.
Przyczyny
Poszukując przyczyn depresji młodzieńczej autorzy wspomnianego podejścia skupiają się na problematyce dojrzewania, zarówno w jej obszarze biologicznym jak i psychologicznym, upatrując jej źródła w przemianach rozwojowych, stanowiących istotę dorastania. Przemiany te przebiegają w tym okresie w sposób bardzo gwałtowny. Rozpoczynają się w obszarze biologicznym – dojrzewanie fizyczne, następnie obejmują sferę emocji i uczuć – separacja emocjonalna od rodziców, ustalanie stosunku emocjonalnego do siebie samego, aby na koniec rozciągnąć się na obszar funkcjonowania społecznego – podejmowanie nowych ról społecznych, innych jakościowo związków z rówieśnikami. To nasilenie zmian sprawia, że musi dojść do załamania dotychczasowych sposobów radzenia sobie, a więc do kryzysu, który jest prawdopodobnie swoistą normą tego okresu.
Budowany dopiero obraz samego siebie jest w tym czasie u młodego człowieka mało stabilny, podlega stałym wahaniom w wyniku sukcesów i niepowodzeń w realizacji zadań rozwojowych jak i z powodu ogólnego przestrojenia układu wewnątrzwydzielniczego W konsekwencji występowania powyższych czynników u młodych ludzi pojawiają się bez wyraźnej przyczyny uczucia smutku lub radości, które z łatwością przechodzą od skrajnej rozpaczy po euforię. Ponadto istniejąca duża rozbieżność między idealistycznym (oczekiwanym), a aktualnym obrazem siebie powoduje niestabilność akceptacji samego siebie u adolescenta, co wiąże się z niską samooceną oraz zmiennym stosunkiem uczuciowym do samego siebie. Kolejnym ważnym i bardzo trudnym zadaniem okresu adolescencji jest proces oddzielania się emocjonalnego od rodziców i konieczność poradzenia sobie z powstającym z tej przyczyny poczuciem winy i/lub krzywdy. Jak się wydaje, zarysowany powyżej konflikt jest punktem węzłowym dla powstania depresji młodzieńczej i może prowadzić do manifestacji następujących objawów:
• Zaburzenia nastroju - przejawiają się one w różnego stopnia obniżonym nastoju, smutku, niestabilności emocjonalnej.
• Podwyższony poziom lęku - charakterystyczne dla młodych ludzi jest występowanie lęku przed przyszłością.
• Zaburzenia sfery poznawczej, obejmujące:
a. trudności w obszarze nauki szkolnej (trudności w uczeniu się, niepowodzenia szkolne, trudności w skupieniu uwagi, brak wytrwałości w nauce),
b. poczucie małej wartości,
c. przekonanie o nieskuteczności własnych działań i nieuchronnym niepowodzeniu,
d. uczucie nudy i niemożność znalezienia przyjemności.
• Zaburzenia aktywności, które mogą być przejawiane przez:
a. wybuchy gniewu, agresji,
b. trudności w rozpoczęciu działania i łatwe męczenie się,
c. zaburzenie systemów dobowych objawiające się trudnościami w rannym wstawaniu, późnym kładzeniu się spać, lepszym funkcjonowaniu w godzinach wieczornych,
d) zaniedbany wygląd i brak dbałości o higienę osobistą,
• Zaburzenia zachowania, które obejmują:
a. niepodejmowanie czynności oczekiwanych od adolescenta (chodzenia do szkoły, podejmowania obowiązków szkolnych, domowych i społecznych),
b. zachowania łamiące normy i zakazy społeczne (eksperymentowanie ze środkami psychoaktywnymi, chaotyczna i przypadkowa aktywność seksualna),
c. zachowania autodestrukcyjne, w tym zachowania samobójcze, samookaleczenia.
• Dolegliwości somatyczne polegające na skupieniu się na funkcjonowaniu ciała, zgłaszaniu różnorodnych objawów nie mających potwierdzenia w badaniu lekarskim, spadku sprawności i złym samopoczuciu.
Last changed: 28.10.2010 at 8:20 PM
Back
Pliki do pobrania w wersji PDF
Ocenianie kształtujące, a sumujące
Pytania kluczowe, zadawnie pytań
Copyright by Katolickie Liceum Ogólnokształcące
Wszelkie prawa zastrzeżone